شرح خبر

64x64

شرح خبر-1393/6/8 شنبه 08:22 ق.ظ

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- پوریا دیدار: آندری تارکوفسکی از جمله فیلم سازانی است که برای قاب سینما رسالت قائل هستند. رسالتی که او آن را «احیای روحانیت می نامد.» از نظر وی «انسان ذاتا موجودی روحانی است و معنای زندگی او در بسط این روحانیت نهفته است» تارکوفسکی چنان به این باور اعتقاد داشت که راه جلوگیری از زوال جامعه را احیای آن می دانست. همین باور عمیق به ذات روحانی انسان باعث شد تا راهی در سینما بیابد که فرم را به خدمت بیان روحانیت انسان در آورد. او که در هر اثر هنری خود تلاش می کرد بخشی از جستجوی خود را بیابد پس از ساخت اثر درخشان «آینه»، به گیدئون باخمن - منتقد سینما - می گوید: «من به دنبال اصلی در تدوین می گردم که به من اجازه دهد منطق سوبژکتیو- افکار، رویاها، خاطرات- را به جای منطق سوژه در معرض نمایش بگذارم؛ کوششی که اگر در موفقیت آن میان منتقدانش بحث وجود داشته باشد، در متفاوت کردن او جای هیچگونه بحثی نیست. همین که تارکوفسکی در طول دوران کاری اش احترام بسیاری از کارگردانان برجسته سینما مثل اینگمار برگمن، آکیرا کوروساوا، میکلانجلو آنتونیونی و سرگئی پراچانوف را بدست آورده، ثابت می کند در جستجویش ناکام نبوده است.

برای کشف دنیای تارکوفسکی و ارزیابی آنچه از خود باقی گذاشته تحلیل و نقد فیلم های او فقط یک راه از راه‌هایی است که پیش روی ما قرار گرفته. تارکوفسکی که در طول فعالیت خود مصاحبه های بسیاری انجام داده است بخشی از افکار، آرمان و آرزوهای خود را در آنها به زبان آورده که برای درک تلاش او گاهی از آنچه در فیلم های خود نشان می دهد، بسیار راهگشاتر است.

جمع آوری گفتگوهای این کارگردان نام آشنای روس گرچه به مدد دهکده جهانی به نظر چندان دشوار نمی نماید ولی به دلیل ترجمه از زبان های مختلف، از آن دست کارهای سهل و ممتنعی است که جان جانویتو در کتاب گفتگو با آندری تارکوفسکی به خوبی از پس آن برآمده. این کتاب که توسط انتشارات ققنوس با ترجمه آرش محمداولی به چاپ رسیده منبع گرانبهایی است برای کشف دنیای ذهنیِ ذهنی ترین کارگردان تاریخ سینمای جهان.

کتاب از 23 گفتگوی برگزیده آندری تارکوفسکی با نشریات بزرگ سینمایی جهان، به انتخاب گردآورنده تشکیل شده است؛ گفتگوهایی که تلاش دارند با چالش هایی بی پرده، این کارگردان روس را روانکاوی کرده و خود واقعی او را برای طرفدارانش برملا و در کنار بررسی آثار سینمایی او، پازل ذهن او را نمایان تر کنند.

گفت‌وگوهای برگزیده تارکوفسکی در این کتاب به گونه ای تنظیم و در پی هم قرار گرفته که خواننده پس از بدست آوردن شناختی از محیط بیرونی کارگردان و تاثیر زندگی در روسیه کمونیستی و آشنایی با آنچه تارکوفسکی در گفت‌وگوهایش و زندگی بر آنها تاکید می کرد به تفسیری از درونمایه فیلم های او دست یابد تا در نهایت به واسطه آن با اندیشه های او همدلی و همراهی کند. به همین دلیل است که بخش های اول کتاب با چگونگی مواجهه با تارکوفسکی آغاز می شود و با گفت‌وگو در حول فیلم های ساخته شده توسط او ادامه می یابد و در نهایت با چهره فیلمساز در مقام «راهب- شاعر» و «ایمان به عنوان تنها چیزی که می تواند انسان را نجات دهد» به عنوان آنچه  فیلمساز در قامت یک فیلسوف برای نجات انسان تجویز می کند، به پایان می رسد.

برای آنکه خواننده نسخه تجویزی تارکوفسکی را درک کند بخش های مختلف کتاب به او کمک می کند تا با مقدمات این نسخه پیچی از زبان کارگردان در حول آثارش آشنا شود. بطور مثال در بخشی از این کتاب، با عنوان «ته رنگ تیره نوستالژیا»، تارکوفسکی با پرسش های بی پرده مصاحبه شونده در رابطه با فیلم نوستالژیا روبرو می شود و گفت‌وگو مسیری فراسینمایی می یابد. تارکوفسکی در این بحث اعتراف می کند، فیلم «بیان وضعیت روان شناختی مولف» است. فیلمی که رنج انسان را نمایان می سازد. او منشا رنج خود را «امور مادی» معرفی می کند. امور مادی که به گفته او «در طول تاریخ، در مقایسه با رشد روحانی، پیش افتاده است» و چون «انسان این واقعیت را به حساب نیاورده با روح او هماهنگ نشده است.»

تارکوفسکی که عمر خود را صرف روحانی سازی انسان و نمایان کردن این امر در آثارش کرد، در اواخر عمر بیشتر از هر زمان دیگری احساس می کرد به این هدف نزدیک تر شده است. او این احساس رسالت را که امیدوار بود به کمک آن ترمز امر مادی کشیده شود، در آخرین گفتگوی عمرش با چارلز اچ.دی برانته اینگونه توصیف کرد که «ایمان تنها چیزی است که ممکن است انسان را نجات دهد. این راسخ ترین اعتقاد من است. در غیر این صورت، چه کاری می توان کرد؟ ایمان تنها چیزی است که بی گفت‌وگو به انسان ها تعلق دارد و بقیه چیزها حقیقت ندارد.»

کتاب «در جستجوی اصالت» نوشته چارلز گیان و ترجمه آرش محمداولی با شمارگان هزار و 100 نسخه، 216 صفحه و بهای 9 هزار و 500 تومان از سوی انتشارات ققنوس روانه کتابفروشی‌ها شده است.